İleri Navigasyon: Harita, Pusula ve GPS Kullanımı
Kaz Dağları'nda bir sonbahar öğleden sonrasıydı. Sis çökmüştü, telefonumun ekranı "sinyal yok" diyordu ve ben iki saattir aynı devrilmiş kayının yanından geçtiğimi fark etmiştim. O gün çantamda basılı harita da vardı, pusula da — ikisini de nasıl kullanacağımı tam bilmediğim için ikisi de işe yaramadı. Eve döndüğümde öğrendiğim şey şuydu: navigasyon, malzeme meselesi değil, alışkanlık meselesi.
Sorun aslında "kaybolmak" değil
Yeni başlayanların çoğu kaybolmayı ani bir olay sanır. Öyle değildir. Kaybolma, on-on beş küçük varsayımın üst üste binmesiyle olur: "Bu patika devam ediyordur", "Dere sağımda kalır herhalde", "Zaten bir saattir aşağı iniyorum". Ormanda görüş mesafesi kısa olduğu için hatanızı fark etmeniz yarım saati bulur; o yarım saatte yanlış yönde bir kilometre gitmiş olursunuz.
Bu yüzden harita pusula GPS navigasyon üçlüsünü birbirinin alternatifi olarak değil, birbirini kontrol eden üç ayrı sistem olarak düşünmek gerekiyor. Biri konumu söyler, biri yönü söyler, biri de araziyi anlamanızı sağlar. Üçünün ortak dili ise şu soruya verdiğiniz cevaptır: Şu anda haritada tam olarak neredeyim?
Üç yöntemin dürüst karşılaştırması
| Ölçüt | Basılı harita + pusula | Telefon uygulaması | Özel GPS cihazı |
|---|---|---|---|
| Öğrenme süresi | Birkaç hafta pratik ister | Bir akşamda kavranır | Birkaç gün, menüler alışkanlık ister |
| Pil / enerji | Gerekmez | Soğukta hızlı biter, powerbank şart | Uzun ömürlü, çoğu kalem pille çalışır |
| Soğuk ve yağmur | Poşetlenirse sorunsuz | Islak ekran dokunmaya cevap vermez | Genelde dayanıklı, tuşlu modeller eldivenle çalışır |
| Büyük resmi görme | En iyisi — vadiyi, sırtı bir bakışta okursunuz | Ekran küçük, "tünel görüşü" yaratır | Ekran daha da küçük |
| Kesin konum | Yok, tahmin edersiniz | Çok iyi | Çok iyi, ağaç altında daha stabil |
| Maliyet | Düşük | Zaten cebinizde | Yüksek |
Kendi çantamda üçü de var ama kullanım oranları eşit değil. Yürüyüşün %80'inde telefondaki çevrimdışı haritaya bakıyorum, %15'inde basılı haritayı açıp nerede olduğumu araziyle eşleştiriyorum, %5'inde ise pusulayı çıkarıyorum. O %5, işlerin kötüye gittiği anlar oluyor.
Pusulayı gerçekten kullanmak: üç temel işlem
1. Haritayı kuzeye çevirmek
En basit ve en çok işe yarayan hareket bu. Haritayı yere serin, pusulayı üstüne koyun, haritanın kuzeyi ile pusula iğnesi aynı yönü gösterene kadar haritayı döndürün. Artık haritadaki sırt, karşınızdaki sırttır. Yeni başlayanların yaptığı hataların yarısı bu adımı atlamaktan kaynaklanıyor.
2. Azimut almak
Gitmek istediğiniz noktayla bulunduğunuz nokta arasına pusulanın kenarını dayarsınız, kadranı harita kuzeyine hizalarsınız, çıkan dereceyi okursunuz. Sonra pusulayı kaldırıp o dereceye dönersiniz. Sis içinde ya da gece bu yöntem hayat kurtarır. Ormanda düz yürüyemeyeceğiniz için, ilerideki bir ağacı hedef alıp ona kadar yürüyün, sonra tekrar azimut alın.
3. Kaba üçgenleme
Görebildiğiniz iki belirgin nokta (bir zirve, bir baraj, bir anten) alın, her birinin yönünü ölçün, haritada o noktalardan geriye doğru çizgi çekin. Çizgilerin kesiştiği yer sizsiniz. Kağıt üzerinde zor görünür, arazide ikinci denemede oturur.
Sapma payını unutmayın
Pusula manyetik kuzeyi gösterir, harita ise coğrafi kuzeye göre çizilir. Türkiye'de bu fark küçüktür ve kısa yürüyüşlerde çoğu zaman fark yaratmaz; ama uzun azimutlarda birkaç derecelik sapma yüzlerce metre eder. Haritanızın kenarındaki bilgi kutusunda bu değer yazar, bir kez bakıp not etmek yeterli.
GPS'i akıllıca kullanmak
- Rotayı evde indirin. Çevrimdışı harita paketi yüklemeden yola çıkmayın; ormanda indiremezsiniz.
- İz kaydını (track) açık tutun. Kaybolduğunuzda geldiğiniz izi geri takip etmek, en güvenli çıkış yoludur.
- Uçak modu + periyodik kontrol. Sinyal aramak pili en çok tüketen şey. Uçak moduna alın, GPS çalışmaya devam eder.
- Telefonu içte taşıyın. Soğuk, pili birkaç saat içinde yarıya indirir. İç cepte vücut ısısıyla taşımak ciddi fark yaratıyor.
- Waypoint bırakın. Aracınızı, kamp alanını, su kaynağını işaretleyin. Dönüşte aramak zorunda kalmazsınız.
Benim önerim: kademeli sistem
- Birincil: Telefonda çevrimdışı harita, iz kaydı açık. Hızlı ve pratik.
- İkincil: Suya dayanıklı kılıfta basılı harita + baz plakalı pusula. Pil bitince devreye girer.
- Üçüncül: Kafanızdaki bilgi. Çıkmadan önce rotanın genel yönünü, ana dereyi ve en yakın asfalt yolun hangi tarafta kaldığını ezberleyin. Buna "tahliye y